Hipertoniya qan təzyiqinin davamlı olaraq yüksək qalmasıdır. Çox vaxt şikayət vermir, ona görə təsadüfən aşkarlanır. Müalicə olunmadıqda infarkt və insult riskini artırır. Qiymətləndirmə evdə aparılan ölçmələr, qan analizləri, EKQ və ürəyin ultrasəs müayinəsi ilə aparılır.
Niyə uzun müddət səssiz gedir
Yüksək təzyiqin özünəməxsus bir əlaməti yoxdur. Baş ağrısı, yorğunluq və ya boyun nahiyəsində gərginlik hissi bəzi adamlarda olur, bəzilərində heç vaxt olmur — və bu şikayətlərin heç biri təzyiqin nə qədər yüksək olduğunu göstərmir.
Praktikada bu, bir problemə çevrilir: adam özünü yaxşı hiss etdiyi üçün müalicəni lazımsız sayır. Halbuki hipertoniyanın zərəri illər ərzində, səssizcə toplanır — damar divarında, ürək əzələsində, böyrəklərdə və gözün damarlarında.
Ona görə hipertoniyada qərar hissə görə deyil, ölçməyə görə verilir.
Diaqnostika yolu
| Addım | Nə üçün |
|---|---|
| Qan təzyiqinin ölçülməsi — kabinetdə və ya 24 saatlıq monitorinqlə | Təzyiqin gün ərzindəki real davranışını görmək; yalnız həkim yanında qalxan “ağ xalat” yüksəlməsini ayırd etmək |
| Qan analizləri — böyrək funksiyası, elektrolitlər, lipid profili, qan şəkəri | İkincili səbəbləri araşdırmaq və ümumi ürək-damar riskini hesablamaq |
| Elektrokardioqrafiya (EKQ) | Ritmi qiymətləndirmək və təzyiqə bağlı dəyişiklikləri görmək |
| Exokardioqrafiya — ürəyin ultrasəs müayinəsi | Ürək əzələsinin qalınlaşıb-qalınlaşmadığını aşkarlamaq |
Bu addımların hamısı hər xəstəyə lazım olmur. Hansının təyin ediləcəyi yaşdan, təzyiqin səviyyəsindən, digər xəstəliklərdən və ilkin müayinənin nəticəsindən asılıdır.
Evdə ölçmə — nəticəni ən çox dəyişən addım
Kabinetdə ölçülən bir rəqəm çox vaxt həqiqəti göstərmir. Bəzi adamlarda təzyiq yalnız həkim yanında qalxır, bəzilərində isə əksinə — evdə yüksək olur, kabinetdə normal görünür.
Ona görə düzgün aparılan ev ölçmələri qiymətləndirmənin ən dəyərli hissəsidir. Praktik qayda: dərman tənzimlənən dövrdə 7 gün ərzində, səhər və axşam, hər dəfə iki ölçmə. Nəticələri tarix və saatla birlikdə yazın və qəbula gətirin.
Ölçmədən əvvəl 5 dəqiqə sakit oturmaq, sidik kisəsini boşaltmaq, son yarım saatda qəhvə və siqaretdən çəkinmək — bunlar xırda görünür, amma nəticəni ciddi şəkildə dəyişir.
İkincili səbəblər nə vaxt araşdırılır
Hipertoniyanın böyük əksəriyyəti ilkin (essensial) tipdir — yəni konkret bir orqan xəstəliyinə bağlı deyil. Amma bəzi hallarda arxada başqa səbəb dayanır və onun tapılması müalicəni tamamilə dəyişir.
Belə hallarda araşdırma genişləndirilir: gənc yaşda başlayan yüksək təzyiq; qəfil ağırlaşan və ya bir neçə dərmana baxmayaraq düşməyən təzyiq; böyrək xəstəliyinə işarə edən analiz nəticələri; qalxanabənzər vəzi ilə bağlı əlamətlər; yuxuda nəfəs dayanmaları.
Müalicə nəyi hədəfləyir
Hədəf rəqəmi ekranda görmək deyil — hədəf uzunmüddətli zərərin qarşısını almaqdır. Buna görə müalicə iki istiqamətdə qurulur.
Həyat tərzi. Duzun azaldılması — xüsusən hazır məhsullarda gizlənən duzun; çəkinin tənzimlənməsi; müntəzəm hərəkət; spirtin məhdudlaşdırılması; siqaretin tərgidilməsi; yuxunun nizama salınması.
Dərman müalicəsi. Preparat seçimi yaşa, digər xəstəliklərə (şəkərli diabet, böyrək xəstəliyi, ürək çatışmazlığı) və ölçmə nəticələrinə görə qurulur. Doza tədricən tənzimlənir; ilk seçilən sxem çox vaxt son sxem olmur və bu, normaldır.
Bu səhifədə dərman adı və dozası göstərilmir — bunlar fərdi qərarlardır.
Nəyi vəd etmirik
Təzyiqin “bir dəfəlik sağalmasını”. Hipertoniya əksər hallarda idarə olunan və izlənən vəziyyətdir. Bu, uğursuzluq deyil — xəstəliyin təbiətidir.
Göstərici normallaşanda dərmanın lazımsız olduğunu da vəd etmirik. Normal rəqəm dərmanın işlədiyini göstərir; kəsildikdə göstərici çox vaxt əvvəlki səviyyəyə qayıdır. Dozanın azaldılması və ya dayandırılması yalnız həkimlə birlikdə qərarlaşdırılır.
Nə vaxt gözləmək olmaz
Təzyiq çox yüksəkdirsə və eyni zamanda aşağıdakılardan biri varsa, planlı qəbul gözlənilmir — təcili tibbi yardım çağırılır (103):
- güclü, qəfil başlayan baş ağrısı
- görmə pozğunluğu
- sinə ağrısı və ya sıxılma
- kəskin təngnəfəslik
- nitqin pozulması, üzün əyilməsi, bir tərəfin gücsüzləşməsi
Bu hallarda evdə dərmanın dozasını özbaşına artırmaq düzgün yanaşma deyil.
Tez-tez verilən suallar
Normal göstərici dərmanın öz işini gördüyünü göstərir, lazımsız olduğunu yox. Kəsildikdə təzyiq çox vaxt bir neçə həftə ərzində əvvəlki səviyyəyə qayıdır. Dozanın dəyişdirilməsi və ya dayandırılması yalnız sizi izləyən həkimlə birlikdə qərarlaşdırılır.
Ümumi istinad nöqtəsi kimi 120/80 mm c.süt. göstərilir, lakin hədəf göstərici yaşa, digər xəstəliklərə və ümumi riskə görə dəyişir. Sizin üçün hədəfin nə olduğunu müayinədən sonra həkim müəyyən edir.
İlk dəfə hər iki qolda ölçün. Aralarında davamlı fərq varsa, sonrakı ölçmələr göstəricisi yüksək çıxan qolda aparılır və bu, qeydlərdə göstərilir.
Dərman tənzimlənən dövrdə səhər və axşam, hər dəfə iki ölçmə kifayətdir. Gün ərzində dəfələrlə ölçmək əlavə məlumat vermir, əksinə narahatlıq yaradır və nəticəni təhrif edir.
İsti havada bəzi dərmanlar daha güclü təsir göstərə bilər və təzyiq həddindən artıq düşə bilər. Baş gicəllənmə və halsızlıq hiss edirsinizsə, dərmanı özbaşına kəsmək əvəzinə həkimə müraciət edin — doza yenidən qiymətləndirilə bilər.
Bu səhifə ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və fərdi diaqnozu əvəz etmir. Hansı müayinənin və ya müdaxilənin sizə uyğun olduğu klinik qiymətləndirmədən sonra müəyyən edilir.