Ürək çatışmazlığında ürək bədənin ehtiyacını qarşılaya bilmir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər: getdikcə artan təngnəfəslik, yorğunluq, ayaqlarda şişkinlik və bir neçə gün ərzində sürətli çəki artımı. Diaqnozun əsasını ürəyin ultrasəs müayinəsi və qan markerləri təşkil edir.
Ürək çatışmazlığı nədir
Ürək bir nasosdur: qanı yığır və bədənə ötürür. Ürək çatışmazlığında bu iş pozulur — ya ürək əzələsi kifayət qədər güclə vura bilmir, ya da doluş mərhələsində sərtləşdiyi üçün lazımi qədər qan qəbul edə bilmir.
Nəticə eyni olur: orqanlara çatan qan azalır, bədəndə isə maye toplanmağa başlayır. Buradan da əsas əlamətlər çıxır — təngnəfəslik və şişkinlik.
Səbəb müxtəlif ola bilər: keçirilmiş infarkt, uzunmüddətli yüksək təzyiq, ürək qapaqlarının xəstəliyi, ritm pozuntusu, ürək əzələsinin öz xəstəlikləri. Səbəbin müəyyən edilməsi müalicənin istiqamətini dəyişir, ona görə qiymətləndirmə yalnız diaqnozla bitmir.
Erkən əlamətlər — çox vaxt buraxılanlar
Ürək çatışmazlığı adətən qəflətən başlamır. Aylarla davam edən, tədricən ağırlaşan əlamətlər olur və onlar çox vaxt yaşa və ya yorğunluğa yazılır:
- Fiziki yüklə artan təngnəfəslik — əvvəllər rahat qalxdığınız pilləkəndə indi dayanmaq ehtiyacı
- Gecə yataqda düz uzana bilməmək, balışı qaldırmaq ehtiyacı
- Gecə nəfəs çatmazlığı ilə oyanmaq
- Ayaqlarda, topuqlarda şişkinlik — axşama doğru artan
- Bir neçə gün ərzində sürətli çəki artımı
- Ümumi yorğunluq, iştahsızlıq, qarında dolğunluq hissi
- Gecə tez-tez sidiyə getmək
Bu əlamətlərin heç biri tək başına diaqnoz demək deyil — hər birinin başqa səbəbi ola bilər. Amma bir neçəsi birlikdə gedirsə, müayinə gecikdirilməməlidir.
Diaqnostika yolu
| Addım | Nə üçün |
|---|---|
| Exokardioqrafiya — ürəyin ultrasəs müayinəsi | Ürəyin nasos funksiyasını (atım fraksiyası, EF) ölçmək, qapaqları və boşluqları qiymətləndirmək. Əsas müayinədir |
| Elektrokardioqrafiya (EKQ) | Ritm və keçirici sistem pozuntularını aşkarlamaq |
| Qan testləri — BNP və NT-proBNP | Ürək çatışmazlığını göstərən markerlər; şübhəli hallarda istiqamət verir |
| Döş qəfəsi rentgenoqrafiyası | Ürəyin böyüməsi və ağciyərlərdə maye yığılması baxımından |
| Ürək MRT-si | Daha dərin funksional qiymətləndirmə tələb olunduqda |
Bunlarla yanaşı böyrək funksiyası, qalxanabənzər vəzi göstəriciləri və qan azlığı yoxlanılır — çünki onlar həm əlamətləri ağırlaşdıra, həm də müalicənin seçimini dəyişə bilər.
Gündəlik çəki — ən sadə və ən faydalı vərdiş
Ürək çatışmazlığında bədəndə maye toplanması çox vaxt görünən şişkinlikdən əvvəl başlayır. Onu tutmağın ən asan yolu tərəzidir.
Qayda sadədir: hər səhər, tualetdən sonra, eyni geyimdə çəkinin və rəqəmi yazın. Bir neçə gün ərzində 2 kq və daha çox artım maye toplanmasının erkən siqnalı ola bilər — və bu, şişkinlik görünməzdən əvvəl həkimə müraciət etmək üçün əsasdır.
Bu qeyd dəftəri qəbulda çox işə yarayır: bir gündəki rəqəmdən qat-qat çox məlumat verir.
Müalicə və izlənmə
Müalicə bir neçə istiqamətdə qurulur: ürəyin yükünü azaldan və uzunmüddətli gedişi yaxşılaşdıran dərmanların düzgün kombinasiyası, dozanın tədricən tənzimlənməsi, maye və duz rejiminin fərdi müəyyən edilməsi, səbəbin özünə yönəlmiş müalicə.
Dozanın tədricən artırılması bu sahədə normal praktikadır — bu, vəziyyətin pisləşməsi demək deyil. Əksinə, hədəf dozaya çatmaq müalicənin əsas hissəsidir.
İzlənmə cədvəl üzrə aparılır: şikayət olmasa da nəzarət müayinələri buraxılmır. Nəzarətdə şikayətlərin dinamikası, çəki qeydləri, təzyiq və nəbz, böyrək funksiyası və elektrolitlər, atım funksiyasının təkrar qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir.
Bu səhifədə dərman adı və dozası göstərilmir — bunlar fərdi qərarlardır və özbaşına dəyişdirilməməlidir.
Gündəlik həyat
Hərəkət. Ürək çatışmazlığı hərəkətsizlik demək deyil. Vəziyyət sabitdirsə, müntəzəm və mülayim fiziki aktivlik faydalıdır; həddi həkimlə birlikdə müəyyən edilir.
Duz. Duzun azaldılması maye yığılmasını azaldır. Ən böyük mənbə süfrədəki duzluq deyil, hazır məhsullardır: kolbasa, konservlər, hazır souslar, duzlu pendir, turşular.
Maye. Maye məhdudiyyəti hər xəstəyə eyni dərəcədə lazım olmur — bu, vəziyyətə görə fərdi təyin edilir.
Vaksinasiya. Tənəffüs yolu infeksiyaları ürək çatışmazlığını ağırlaşdıra bilər. Peyvəndlər barədə həkimlə məsləhətləşin.
Ağrıkəsicilər. Bəzi geniş yayılmış ağrıkəsicilər maye tutulmasına səbəb ola bilər. Yeni bir dərmana başlamazdan əvvəl — reseptsiz olsa belə — həkimə deyin.
Nə vaxt gözləmək olmaz
Aşağıdakı hallarda təcili tibbi yardım çağırın (103):
- dincəlik halında yaranan güclü təngnəfəslik
- gecə nəfəs çatmazlığı ilə oyanmaq və vəziyyətin keçməməsi
- sinədə ağrı və ya sıxılma
- huşun itməsi
- dodaqlarda göyərmə
- çox sürətli və ya çox yavaş ürək döyüntüsü ilə birlikdə zəiflik
Bir neçə gün ərzində sürətli çəki artımı, şişkinliyin artması və ya nəfəsin ağırlaşması təcili hal olmasa da, planlı qəbulu gözləmədən həkimlə əlaqə saxlamaq üçün əsasdır.
Tez-tez verilən suallar
Bu, ürəyin hər döyüntüdə boşluqdakı qanın nə qədərini vurub çıxardığını göstərən nisbətdir və ürəyin ultrasəs müayinəsində ölçülür. Tək başına bir rəqəm kimi oxunmur — şikayətlər, digər göstəricilər və səbəblə birlikdə qiymətləndirilir.
Bir çox halda vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşa bilir, bəzi xəstələrdə isə atım funksiyası bərpa olunur. Bununla belə müalicə və izlənmə davam edir, çünki dayandırıldıqda vəziyyət geri qayıda bilər.
Xeyr. Venoz çatışmazlıq, bəzi dərmanların yan təsiri, böyrək və qaraciyər problemləri də şişkinlik yaradır. Ürək mənşəli şişkinlik adətən hər iki ayaqda olur və təngnəfəsliklə birlikdə gedir.
Bu, hər xəstə üçün eyni deyil. Maye məhdudiyyəti vəziyyətə görə fərdi təyin olunur; özbaşına ciddi məhdudiyyət qoymaq zərərli ola bilər.
Bəli. Ürək çatışmazlığında izlənmə şikayətə görə deyil, cədvələ görə aparılır. Bir çox dəyişiklik — məsələn böyrək göstəricilərinin sürüşməsi — şikayət verməzdən əvvəl analizdə görünür.
Bu səhifə ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və fərdi diaqnozu əvəz etmir. Hansı müayinənin və ya müdaxilənin sizə uyğun olduğu klinik qiymətləndirmədən sonra müəyyən edilir.